ഗജേന്ദ്രമോക്ഷം: ഭഗവദ്‌കാരുണ്യത്തിന്റെ പരമകാഷ്ഠ

ശ്രീമദ്ഭാഗവതത്തിൽ വർണ്ണിച്ചിട്ടുള്ള ഭഗവാന്റെ പരമപാവനമായ ലീലകളിൽ വെച്ച് ഏറ്റവും സവിശേഷമായ ഒന്നാണ് ഗജേന്ദ്രമോക്ഷം. സർവ്വാത്മനാ ഭഗവാനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്ന ഏതൊരു ഭക്തനെയും അവിടുന്ന് കൈവിടില്ലെന്ന് ഈ ചരിത്രം സുവ്യക്തമാക്കുന്നു.

പൂർവ്വജന്മത്തിൽ ഗജേന്ദ്രൻ തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ പാണ്ഡ്യവംശത്തിലെ പരമഭക്തനായ ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ എന്ന രാജാവായിരുന്നു. ജനപഥങ്ങളിൽ നിന്നകന്ന് ഏകാന്തമായ ഒരിടത്ത് അദ്ദേഹം പരമപുരുഷനായ ഭഗവാന്റെ ആരാധനയിലും സേവനത്തിലും മുഴുകിക്കഴിയുകയായിരുന്നു. ആ സമയത്താണ് മഹർഷി അഗസ്ത്യൻ തന്റെ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം അവിടെയെത്തിയത്. എന്നാൽ ഭഗവദ്ഭക്തിയിൽ ലീനനായിരുന്ന ഇന്ദ്രദ്യുമ്നരാജാവ് മഹർഷിയെ സ്വീകരിക്കാനായി എഴുന്നേറ്റില്ല. രാജാവിന്റെ ഈ പെരുമാറ്റം ഉചിതമല്ലെന്ന് കരുതിയ അഗസ്ത്യമുനി, അദ്ദേഹം ഒരു ആനയായി ജനിക്കട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. (ആധാരം: ശ്രീമദ്ഭാഗവതം 8.4.7–13)

ഇതേകാലത്തുതന്നെ ഹൂഹൂ എന്ന് പേരുള്ള ഒരു ഗന്ധർവനുണ്ടായിരുന്നു. ഒരിക്കൽ ജലാശയത്തിൽ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുകയായിരുന്ന ദേവലമുനിയുടെ കാലിൽ തമാശയ്ക്കായി പിടിച്ചുവലിച്ചു. ഈ അനാദരവിൽ ക്രുദ്ധനായ ദേവലമഹർഷി, ഹൂഹൂവിനെ ഒരു മുതലയായിത്തീരട്ടെ എന്ന് ശപിച്ചു. (ആധാരം: ശ്രീമദ്ഭാഗവതം 8.4.3–6)

ദൈവനിയോഗത്താൽ ഇരുവരും പിന്നീട് വിഖ്യാതമായ ത്രികൂടപർവ്വതത്തിന്റെ പരിസരങ്ങളിൽ ജന്മമെടുത്തു. ഹൂഹൂ ആ പർവ്വതത്തിന്റെ അടവാരത്തിലുള്ള ഒരു വലിയ തടാകത്തിൽ ശക്തനായൊരു മുതലയായി ജീവിച്ചു. ഇന്ദ്രദ്യുമ്നരാജാവ് കരിവീരന്മാരുടെ നാഥനായ ഗജേന്ദ്രനായും ജനിച്ചു.

ഒരിക്കൽ ഗജേന്ദ്രൻ തന്റെ കൂട്ടത്തോടൊപ്പം ആ തടാകത്തിൽ ഇറങ്ങി നീരാടുകയും ജലക്രീഡകളിൽ ഏർപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പെട്ടെന്ന് തടാകത്തിലുണ്ടായിരുന്ന മുതല ആനയുടെ കാലിൽ കടിച്ചുകൂട്ടി. അതോടെ അവിടെ അതിശക്തമായൊരു പോരാട്ടം ആരംഭിച്ചു. അമിതബാഹ്യബലമുള്ള ഗജേന്ദ്രൻ മുതലയുടെ പിടിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപെടാൻ തന്റെ സർവ്വശക്തിയുമെടുത്ത് പോരാടി. ആ യുദ്ധം ദീർഘകാലം തുടർന്നു.

എന്നാൽ നാളുകൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഗജേന്ദ്രൻ അത്യന്തം തളർന്നുപോയി. സ്വന്തം വാസസ്ഥലമായ ജലത്തിൽ കിടന്നതിനാൽ മുതലയുടെ ശക്തി വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടേയിരുന്നു; എന്നാൽ തന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രകൃതിക്ക് പുറത്തായതിനാൽ ആനയുടെ ബലം ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. സ്വന്തം കരുത്തോ കൂടെയുള്ളവരുടെ സഹായമോ ഒന്നിനും തികയില്ലെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ നിമിഷം, ഗജേന്ദ്രൻ അന്യചിന്തകൾ വെടിഞ്ഞ് പരമപുരുഷനായ ഭഗവാനിലേക്ക് മാത്രം ശ്രദ്ധ തിരിച്ചു.

പൂർവ്വജന്മത്തിലെ ഭക്തിസാധനകളുടെ സൽസംസ്കാരത്താൽ ഭഗവാനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ഗജശ്രേഷ്ഠൻ പരമപുരുഷഭഗവാന്റെ മഹിമകളെ കീർത്തിച്ച് ഹൃദയം ഉരുകി പ്രാർത്ഥിക്കുകയും അവിടുത്തെ കാരുണ്യത്തിനായി യാചിക്കുകയും ചെയ്തു.

അദ്ദേഹം സമർപ്പിച്ച പ്രശസ്തമായ പ്രാർത്ഥനകളിലെ ഒരു ശ്ലോകം ഇപ്രകാരമാണ്:

ഓം നമോ ഭഗവതേ തസ്മൈ യത ഏതച് ചിദ്-ആത്മകമ്
പുരുഷായാദി-ബീജായ പരേശായാഭിധീമഹി

“ഏതൊരു പരമപുരുഷനിൽ നിന്നാണോ ഈ ചിദ്-ആത്മകമായ (ബോധപൂർണ്ണമായ) പ്രപഞ്ചം ഉത്ഭവിച്ചത്, ആ ആദിബീജവും പരമേശ്വരനുമായ ഭഗവാന് ഞാൻ എന്റെ സശ്രദ്ധമായ പ്രണാമങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു.” (ആധാരം: ശ്രീമദ്ഭാഗവതം 8.3.4)