മനസ്സമാധാനത്തിന് പ്രാണായാമമോ നാമജപമോ?

പ്രാണസ്യ ശോധയേന്മാർഗ്ഗം പൂരകുംഭകരേചകൈഃ
പ്രതികൂലേന വാ ചിത്തം യതാ സ്തിരമലഞ്ചലം

വിവർത്തനം

യോഗി, താഴെ പറയുംപ്രകാരം ശ്വസനപ്രക്രിയ നടത്തി ജീവവായുവിൻ്റെ സഞ്ചാരമാർഗം സുഗമമാക്കണം: ആദ്യം പ്രാണവായുവിനെ വളരെ ഗാഢമായി അകത്തേക്ക് ശ്വസിക്കണം, പിന്നീട് ഉള്ളിൽ നിർത്തണം, ഒടുവിൽ ഉച്ഛ്വസിക്കണം. നേരേ വിപരീതമായും ഈ പ്രക്രിയ അനുഷ്ഠിക്കാവുന്നതാണ്. ആദ്യം പ്രാണവായുവിനെ പുറത്തേക്ക് വിടുക, വെളിയിൽ നിർത്തിയിട്ട് അവസാനം അകത്തേക്ക് ശ്വസിക്കുക. ഇങ്ങനെ ചെയ്താൽ, മനസ് ഇളക്കമില്ലാത്തതും ബാഹ്യമായ കുഴപ്പങ്ങളിൽ നിന്ന് സ്വതന്ത്രവുമാകും.

ഭാവാർത്ഥം

ഈ ശ്വസന വ്യായാമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നത് മനസിനെ നിയന്ത്രിച്ച് പരമദിവ്യോത്തമപുരുഷനായ ഭഗവാനിൽ ഉറപ്പിക്കുവാനാണ്. ‘സ വൈ മന: കൃഷ്ണ-പദാരവിന്ദയോ:’ ഭക്തനായ അംബരീഷ മഹാരാജാവ് ദിവസം ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂറും കൃഷ്ണൻ്റെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ മനസുറപ്പിച്ചിരുന്നു. ഹരേ കൃഷ്ണ ജപിക്കുകയും അതിൻ്റെ ശബ്ദം ശ്രദ്ധാപൂർവം ശ്രവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ കൃഷ്ണൻ്റെ വ്യക്തിത്വത്തിൽ നിന്ന് വിഭിന്നമല്ലാത്ത അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നാമത്തിൻ്റെ അതീന്ദ്രിയ സ്പന്ദനങ്ങളിൽ മനസുറപ്പിക്കുന്നതാണ് കൃഷ്ണാവബോധ പ്രക്രിയ. കൃഷ്ണൻ്റെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ നേരിട്ട് മനസുറപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്നപക്ഷം, നിർദ്ദിഷ്ട രീതിയിലൂടെ ജീവവായുവിന്റെ സഞ്ചാരമാർഗം സുഗമമാക്കി മനസിനെ നിയന്ത്രിക്കുകയെന്ന യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം വളരെപ്പെട്ടെന്ന് നേടാൻ കഴിയും. ഹഠയോഗ സമ്പ്രദായം, അഥവാ ശ്വസന സമ്പ്രദായം ശാരീരികമായ അസ്തിത്വത്തിൻ്റെ സങ്കൽപങ്ങളിൽ വളരെയധികം മുഴുകിയവരെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണ്. അതേ സമയം, ഹരേ കൃഷ്ണ ജപത്തിൻ്റെ ലളിതമായ പ്രക്രിയ അനുഷ്ഠിക്കാൻ കഴിയുന്നപക്ഷം മനസിനെ കൂടുതൽ പ്രയാസരഹിതമായി കൃഷ്ണനിൽ ഉറപ്പിക്കാൻ സാധ്യമാവും.

ശ്വാസത്തിന്റെ സഞ്ചാര ഗതി തടസരഹിതമാക്കി തെളിക്കുന്നതിന് മുൻപ് വ്യത്യസ്ത പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: പൂരകവും, കുംഭകവും, രേചകവും. ഉള്ളിലേക്ക് ശ്വസിക്കുന്നത് പൂരകം, ഉള്ളിൽ നിർത്തുന്നത് കുംഭകം, ഉച്ഛ്വസിക്കുന്നത് രേചകം. ഈ നിർദ്ദിഷ്ട പ്രക്രിയകൾ നേരേ തിരിച്ചും നിർവഹിക്കാം. ഉച്ഛ്വസിച്ചതിനു ശേഷം വായുവിനെ കുറെ സമയം പുറത്തു നിർത്തിയിട്ട് അകത്തേക്കു വലിക്കാം. ശ്വാസോച്ഛ്വാസ പ്രക്രിയ ഏതൊക്കെ സിരകളിലൂടെയാണോ നടത്തുന്നത് അവയെ സാങ്കേതികമായി ഇഡായെന്നും, പിംഗളായെന്നും വിളിക്കുന്നു. മനസിനെ ഭൗതികാസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുവിടുകയാണ് ഇഡായുടെയും പിംഗളായുടെയും സഞ്ചാരമാർഗം സുഗമമാക്കുന്നതിൻ്റെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം. ഭഗവദ്ഗീതയിൽ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുള്ളതുപോലെ, ഒരുവൻ്റെ മനസ് ഒരേസമയം അവന്റെ ശത്രുവും മിത്രവുമാകുന്നു; ജീവസത്തയുടെ വ്യത്യസ്ത ഇടപാടുകൾക്കനുസരിച്ച് അതിൻ്റെ സ്ഥിതിയിൽ വ്യതിയാനം സംഭവിക്കുന്നു. നാം നമ്മുടെ മനസിനെ ഭൗതികാസ്വാദന വിചാരങ്ങളിൽ മുഴുകാൻ വിടുന്നപക്ഷം അത് നമ്മുടെ ശത്രുവും, കൃഷ്ണൻ്റെ ചരണാരവിന്ദങ്ങളിൽ ഏകാഗ്രമാക്കുന്നപക്ഷം അത് നമ്മുടെ മിത്രവുമാകും. പൂരക, കുംഭക, രേചക യോഗ സമ്പ്രദായത്തിലൂടെയോ നേരിട്ടോ കൃഷ്ണൻ്റെ ശബ്ദ സ്പന്ദനത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ കൃഷ്ണൻ്റെ രൂപത്തിൽ മനസുറപ്പിച്ചാലും അതേ ലക്ഷ്യമാണ് നേടുക. ഒരുവൻ നിർബന്ധമായും പ്രാണായാമ വ്യായാമം പരിശീലിക്കണമെന്ന് ഭഗവദ്ഗീത (8.8) പറയുന്നു, ‘അഭ്യാസ-യോഗ-യുക്തേന’. സംയമനത്തിൻ്റെ ഈ പ്രക്രിയ സ്വായത്തമാക്കാൻ കഴിഞ്ഞാൽ പിന്നീട് മനസ് ബാഹ്യ വിചാരങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു തിരിയുകയില്ല (‘ചേതസാ നാന്യഗാമിനാ’). അവ്വിധം ഒരുവന് പരമദിവ്യോത്തമപുരുഷനായ ഭഗവാനിൽ നിരന്തരം മനസുറപ്പിക്കുവാനും അദ്ദേഹത്തെ നേടുവാനും (‘യാതി’) കഴിയും.

ഈ യുഗത്തിലെ ഒരു വ്യക്തിക്ക് യോഗ പരിശീലനവും ശ്വാസനിയന്ത്രണവും ഏറെ പ്രയാസകരമായ കാര്യമാണ്. ആയതിനാൽ ചൈതന്യ ഭഗവാൻ ശുപാർശ ചെയ്തിരിക്കുന്നു: ‘കീർത്തനീയ: സദാ ഹരി:’. ഒരുവൻ സദാ പരമോന്നതനായ ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ്റെ നാമം ജപിക്കണം, എന്തുകൊണ്ടെന്നാൽ പരമദിവ്യോത്തമപുരുഷനായ ഭഗവാന് ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ നാമം കൃഷ്ണൻ എന്നാകുന്നു. കൃഷ്ണനെന്ന നാമവും പരമോന്നത വ്യക്തിയായ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ വ്യത്യാസമില്ല. അതിനാൽ ഹരേ കൃഷ്ണ ശ്രവണത്തിലും ജപത്തിലും മനസിനെ ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ അതേ ഫലം നേടാൻ കഴിയും.

ശ്രീമദ് ഭാഗവതം 3.28.9


ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിലെ ഈ ഭാഗത്ത്, ഭഗവാന്റെ വിവിധ യോഗ സമ്പ്രദായങ്ങളെക്കുറിച്ചും പ്രാണായാമ പ്രക്രിയകളെക്കുറിച്ചുമുള്ള ജ്ഞാനമാണ് ഭക്തർക്കായി പകർന്നു നൽകുന്നത്. ശാരീരികമായ അസ്തിത്വത്തിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നവർക്ക് മനസിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഠിനമായ ശ്വസന വ്യായാമങ്ങൾ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ഭഗവാൻ ശ്രീ കൃഷ്ണന്റെ നാമ സങ്കീർത്തനത്തിലൂടെ അതിനേക്കാൾ എളുപ്പത്തിൽ പരമപദം പ്രാപിക്കാമെന്ന് ഈ സന്ദർഭത്തിൽ സമർത്ഥിക്കുന്നു.

വിഷയം

മനനിയന്ത്രണത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം: ശ്വസന വ്യായാമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം മനസിനെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിച്ച് പരമദിവ്യോത്തമപുരുഷനായ ഭഗവാൻ ശ്രീ കൃഷ്ണനിൽ ഉറപ്പിച്ചു നിർത്തുക എന്നതാണ്.

‘സ വൈ മന: കൃഷ്ണ-പദാരവിന്ദയോ:’ എന്ന പ്രമാണപ്രകാരം ഭക്തനായ അംബരീഷ മഹാരാജാവ് ദിവസം ഇരുപത്തിനാലു മണിക്കൂറും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ മനസുറപ്പിച്ചിരുന്നു.

കൃഷ്ണാവബോധ പ്രക്രിയ: ഹരേ കൃഷ്ണ മഹാമന്ത്രം ജപിക്കുകയും അതിന്റെ ശബ്ദം ശ്രദ്ധാപൂർവം ശ്രവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, ഭഗവാന്റെ നാമത്തിന്റെ അതീന്ദ്രിയ സ്പന്ദനങ്ങളിൽ മനസുറപ്പിക്കാൻ സാധിക്കുന്നു; ഭഗവാന്റെ നാമവും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ വ്യക്തിത്വവും തമ്മിൽ ഒട്ടും ഭേദമില്ല.

ഹഠയോഗത്തിന്റെ പരിമിതി: ഹഠയോഗം അഥവാ ശ്വസന സമ്പ്രദായം ശാരീരികമായ അസ്തിത്വത്തിന്റെ സങ്കൽപങ്ങളിൽ വളരെയധികം മുഴുകിയവർക്കായി ഉദ്ദേശിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്; എന്നാൽ ഹരേ കൃഷ്ണ ജപത്തിന്റെ ലളിതമായ പ്രക്രിയയിലൂടെ മനസിനെ കൂടുതൽ പ്രയാസരഹിതമായി ഭഗവാനിൽ ഉറപ്പിക്കാം.

പ്രാണായാമത്തിലെ മൂന്ന് ഘട്ടങ്ങൾ: ശ്വാസത്തിന്റെ സഞ്ചാര ഗതി തെളിക്കുന്നതിനായി മൂന്ന് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ശുപാർശ ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഉള്ളിലേക്ക് ശ്വസിക്കുന്ന ‘പൂരകം’, ശ്വാസം ഉള്ളിൽ നിർത്തുന്ന ‘കുംഭകം’, ഉച്ഛ്വസിക്കുന്ന ‘രേചകം’. ഈ പ്രക്രിയ നേരെ തിരിച്ചും (ഉച്ഛ്വസിച്ച ശേഷം വായു പുറത്തു നിർത്തിയും) ചെയ്യാവുന്നതാണ്.

ഇഡയും പിംഗളയും: ശ്വാസോച്ഛ്വാസം നടത്തുന്ന സിരകളെ സാങ്കേതികമായി ഇഡായെന്നും പിംഗളായെന്നും വിളിക്കുന്നു. ഇവയുടെ സഞ്ചാരമാർഗം സുഗമമാക്കുന്നതിന്റെ ആത്യന്തിക ലക്ഷ്യം മനസിനെ ഭൗതികാസ്വാദനത്തിൽ നിന്ന് തിരിച്ചുവിടുക എന്നതാണ്.

മനസ് ശത്രുവും മിത്രവും: ഭഗവദ്ഗീതയിൽ പറയുന്നതുപോലെ മനസ് ഒരേസമയം മനുഷ്യന്റെ ശത്രുവും മിത്രവുമാണ്. മനസിനെ ഭൗതികാസ്വാദനത്തിൽ മുഴുകാൻ വിട്ടാൽ അത് ശത്രുവായും, ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ചരണാരവിന്ദങ്ങളിൽ ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ അത് മിത്രമായും മാറുന്നു.

അഭ്യാസ യോഗത്തിന്റെ ഫലം: ഭഗവദ്ഗീതയിലെ (8.8) ‘അഭ്യാസ-യോഗ-യുക്തേന’ എന്ന നിർദ്ദേശപ്രകാരം പ്രാണായാമം വഴി സംയമനം സ്വായത്തമാക്കിയാൽ മനസ് ബാഹ്യവിചാരങ്ങളിൽ അലഞ്ഞു തിരിയുകയില്ല (‘ചേതസാ നാന്യഗാമിനാ’). ഇതിലൂടെ ഒരുവന് പരമദിവ്യോത്തമപുരുഷനായ ഭഗവാനെ നിരന്തരം സ്മരിക്കാനും അദ്ദേഹത്തെ പ്രാപിക്കാനും (‘യാതി’) കഴിയും.

ഈ കലിയുഗത്തിൽ സാധാരണക്കാരായ വ്യക്തികൾക്ക് കഠിനമായ യോഗ പരിശീലനവും ശ്വാസനിയന്ത്രണവും ഏറെ പ്രയാസകരമായ കാര്യമാണ്. ആയതിനാൽ ചൈതന്യ മഹാപ്രഭു ‘കീർത്തനീയ: സദാ ഹരി:’ എന്ന ലളിതമായ മാർഗ്ഗമാണ് ശുപാർശ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പരമദിവ്യോത്തമപുരുഷനായ ഭഗവാന്റെ നാമവും ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവുമില്ലാത്തതിനാൽ, ഹരേ കൃഷ്ണ മഹാമന്ത്രത്തിന്റെ ശ്രവണത്തിലും ജപത്തിലും മാത്രം മനസിനെ ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ ഏതൊരു കഠിന യോഗത്തിലൂടെയും ലഭിക്കുന്ന അതേ പരമമായ ഫലം പരമ സുഖമായി നേടാൻ സാധിക്കും.

🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆

ഹരേ കൃഷ്ണ ഹരേ കൃഷ്ണ
കൃഷ്ണ കൃഷ്ണ ഹരേ ഹരേ
ഹരേ രാമ ഹരേ രാമ
രാമ രാമ ഹരേ ഹരേ

🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆🔆